تنگی مری ازجمله اختلالات رایج افراد است که بروز آن مشکلاتی جدی در سلامت دستگاه تنفسی بیماران ایجاد میکند. مری، یک لوله عضلانی است که گلو و معده را به هم متصل میکند و از بافت مخاطی خاصی تشکیل شده است. وجود این لوله باعث میشود که غذا از آن عبور روانی داشته باشد.عبور غذا از مری تنگ معمولا دشوار است و در برخی موارد احتمال گیرکردن غذا و ایجاد درد در قفسه سینه و شکم را افزایش میدهد.
بروز این مشکل معمولا با علائم مختلفی روبه رو است و به روشهای تخصصی برای تشخیص نیاز دارد. در ادامه این مقاله، ضمن ارائه مطالب مفید در خصوص علل بروز تنگی مجرای مری، به معرفی علائم این اختلال نیز خواهیم پرداخت.
متخصص گوارش و کبد
دکتر مقداد صداقت
برای دریافت نوبت دکتر مقداد صداقت لطفا از طریق واتساپ یا تلگرام با پشتیبانی سایت در ارتباط باشد.
تنگی مری چیست؟
تنگی مری یا ازوفاژیت ازجمله مشکلاتی است که باریک شدن مری و تنگی شدید لوله غذا را به دنبال دارد. لوله غذا، همان مری است که از گلو به معده متصل است و به کمک آن، غذا وارد معده میشود. این اختلال موجب بروز التهاب در مری میشود و در نهایت زخمهای مختلفی را در آن قصد ایجاد میکند. زخمها لوله غذا یا مری را تنگ میکنند و عبور غذا در آن دشوار میگردد.
علائم تنگی خوش خیم مری
تنگی خوش خیم مری، نوعی عارضه است که بروز آن با نشانههای مختلفی همراه میشود. ازجمله علائم رایج این اختلال شامل موارد زیر است:
- درد در حین بلع (ادینوفاژی)
- ناتوانی در بلع
- احساس حالت گیر کردن غذا پس از بلع در ناحیه گلو
- سوزش معده
- سرفه
- آروغزدن مداوم
- تلخ شدن دهان
- سکسکه کردن
- کاهش وزن
- درد در قفسه سینه
- ورود غذا یا اسید معده به داخل گلو
علت ایجاد تنگی مری
تنگ شدن مری، معمولا در اثر دلایل مختلفی رخ میدهد. در بخش زیر علتهای مختلف ایجاد تنگی مری را برخی شما معرفی خواهیم کرد:
- واکنش آلرژیک
- آسیب ناشی از آندوسکوپی
- اختلالات سیستم ایمنی بدن
- پرتو درمانی
- بیماری ریفلاکس معده (GERD)
- استفاده از لوله تغذیهای از راه بینی و مری
- سرطان مری
- ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
- نوشیدن مایعات بسیار گرم یا سرد
- خوردن مواد سمی، مانند پاک کنندهها و شویندههای خانگی
- اختلالاتی مانند اسکلرودرمی
ارتباط بین تنگی مری و اختلال بلع
یکی از رایجترین مشکلاتی که ممکن است در تنگ شدن مری برای بیماران ایجاد گردد، اختلال بلع است. وارد شدن آسیب به مری، موجب تشکیل زخمهای گوناگون در این ناحیه میشود. این زخمها باعث بروز تنگی مری میشوند و در نهایت اختلالات جدی در بلع افراد ایجاد میکند. مشکل در بلع، ممکن است از ناحیه دهان ایجاد شود. البته بروز این اختلال در مری نیز مشاهده میشود و در نهایت بیمار در حین غذا خوردن، بلع دردناک را احساس میکند.
تشخیص تنگی مری
بهترین دکتر گوارش و کبد پس از مشاهده علائم تنگی مجرای مری، اقدام به تشخیص این عارضه به روش دقیق و محتاطانه میپردازد. رایجترین راهکارهای تشخیص و شناسایی این عارضه در افراد شامل موارد زیر است:
✔ ازوفاگوسکوپی: در این روش، از یک دوربین پیشرفته به نام ازوفاگوسکوپی برای مشاهده مری استفاده میشود. این روش در مطب پزشک قابل انجام است و در برخی موارد ممکن است نیازی به بیهوش کردن بیمار نداشته باشد. ازوفاگوسکوپی یا همان دوربین نازک و مخصوص این روش، از بینی عبور میکند. البته امکان عبور این لوله از راه دهان نیز وجود دارد اما باید این فرآیند توسط پزشکان متبحر که تجارب بالایی در این زمینه دارند، انجام شود. به کمک این روش، تمام قسمتهای مختلف مری قابل ارزیابی است و پزشک میتواند به کمک آن، تنگی مجرای مری را مشاهده کند.
✔ مانومتری مری: مانومتری مری یک روش کاربردی و موثر است که برای اندازهگیری انقباضات عضلانی که در مری هنگام خوردن غذا رخ میدهد، مورد استفاده قرار میگیرد. در حین انجام این آزمایش، یک لوله نازک و انعطاف پذیر با نام کاتتر که حاوی حسگرهای دقیق است، از بخش بینی، وارد مری و سپس به معده میرسد. طی انجام این روش، از بیحسی برای گلو و بینی استفاده میشود ممکن است که پزشک از بیمار بخواهد تا در طول آزمایش، مقداری آب بنوشند. این فرآیند در نتایج مانومتری مری تأثیر قابلتوجهی دارد.
✔ سی تی اسکن: از دیگر راهکارهای موثر برای تشخیص این عارضه، استفاده از روش سی تی اسکن است. سی تی اسکن، با ارائه تصاویر دقیق و باکیفیت، به پزشک این امکان را میدهد که به شکل تخصصی به بررسی مری و مشکلات ایجاد شده در آن بپردازد.
✔ (MBS): برای انجام این آزمایش، پزشک از بیمار میخواهد که چند نوع ماده مختلف را بخورد. این مواد غالبا با باریم پوشانده شده است. بریم یک خمیر سفید رنگ است که در طول تصویربرداری، با اشعه ایکس مشخص میشود. پزشک به کمک این روش، ارزیابی میکند که مواد چقدر در دهان، حلق و مری حرکت میکند. در این روش مشخص میگردد که میزان تنگ شدگی مری به چه صورت است و آیا بیمار دچار این اختلال شده است یا خیر.
پیشگیری از تنگی مری
پیشگیری از تنگی مری، یکی از اقدامات مهم برای افراد است تا بتوانند به کمک آن، مانع از ابتلا به این عارضه شوند. در ادامه برخی از اصول اصلی پیشگیری از تنگی مجرای مری ارائه میشود:
- مدیریت رفلاکس معده: مصرف غذاها و نوشیدنیهای افزایش دهنده اسید معده، باعث ایجاد ضعف در عضلات مری میشوند. غذاهای تند، چرب، شکلات، کافئین و الکل، در تحریک معده و افزایش اسید معده نقش بسزایی دارند. مصرف وعدههای غذایی کوچکتر، از دیگر نکات مهم برای مدیریت رفلاکس معده هستند. توصیه میشود که قبل از خواب، از خوردن غذاهای سنگین خودداری نمایید. از دراز کشیدن تا 2-3 ساعت بعد از غذا خوردن خودداری کنید. بهتر است در حین خوابیدن، چند سانتیمتر سر خود را بالاتر قرار بدهید.
- ترک سیگار: سیگار کشیدن را کنار بگذارید و از مصرف الکل خودداری کنید. از دو عامل نقش قابلتوجهی در کمک به بروز این عارضه را دارند.
- دوری از استرس: استرس، از دیگر عوامل ایجاد مشکلات گوارشی همچون رفلاکس معده و تنگ شون مجرای مری است. ورزشهایی نظیر یوگا، نقش بسزایی در کنترل استرس افراد دارند.
- مراجعه به پزشک: در صورت مشاهده علائم، بهتر است در سریعترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنید تا مانع از بروز مشکلات جدی و خطرناک در سلامت جسمانی خود شوید.
تنگی مری در یک نگاه کلی
در این مطلب، به معرفی برخی نکات مهم درخصوص تنگی مری پرداختیم. سوزش سر دل، تلخ شدن دهان و ناتوانی در بلع، عمدهترین علائم ابتلا به این عارضه هستند. باتوجه به پیشرفتهای صورت گرفته در این زمینه، روشهای تخصصی برای تشخیص این عارضه یافته شده است. تنگ شدن مری در اثر عوامل مختلف ایجاد میگردد اما این عارضه بهطور کلی قابل پیشگیری است. افراد میتوانند به کمک رعایت برخی اقدامات مراقبتی، مانع از بروز این عارضه شوند. توصیه میشود که افراد حتما با مشاهده این علائم، در سریعترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنند تا مانع از پیشرفت این اختلال شوند.
سوالات متداول تنگی مری
در برخی موارد ممکن است پزشک برای شما رژیم غذایی خاصی را در نظر بگیرد. البته تعیین رژیم غذایی خاص باید باتوجه به شرایط بیمار صورت گیرد و مطابق با نظر و دستورالعمل پزشک متخصص ارائه گردد.
تنگی مری به روشهای مختلفي درمان میشود و رایجترین آنها شامل اتساع مری، دارو درمانی و جراحی هستند.
وجود سابقه ابتلا به مشکلات و اختلالاتی نظیر ازوفاژیت، بازگشت اسید معده به مری، مصرف مداوم مسکن بدون نسخه و انجام مراحل درمانی سرطان در بخش قفسه سینه و گردن، ازجمله عوامل خطرناک در ابتلا به این عارضه هستند.