بیشتر افراد با عوارض اضافه وزن و چاقی آشنا هستند و حتی بسیاری از آن ها این مشکلات را به صورت مستقیم تجربه کرده اند. اما در مقابل، کمبود وزن موضوعی است که معمولاً کمتر مورد توجه قرار می گیرد. لاغری بیش از حد در نگاه بسیاری از افراد نشانه زیبایی یا سلامت تلقی می شود، در حالی که کمبود وزن می تواند عوارض جدی و خطرناکی برای سلامت بدن ایجاد کند.
در این مطلب از گوارش آنلاین با همراهی دکتر مقداد صداقت بررسی می کنیم کمبود وزن چیست، چه دلایلی دارد و مهم ترین خطرات و بیماری های ناشی از آن کدام اند.
اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با لاغری شدید مواجه هستید، تا پایان این مقاله همراه ما باشید.
کمبود وزن چیست؟
برای درک مفهوم کمبود وزن، ابتدا باید با شاخص توده بدنی (BMI) آشنا شویم. BMI عددی است که از تقسیم وزن (به کیلوگرم) بر مجذور قد (به متر) به دست می آید و وضعیت وزنی فرد را مشخص می کند.
فرمول محاسبه BMI:
وزن (kg) ÷ (قد × قد)
به طور مثال، اگر فردی ۵۵ کیلوگرم وزن و ۱.۶۵ متر قد داشته باشد، BMI او حدود ۲۰.۲ خواهد بود.
تفسیر BMI:
- BMI کمتر از ۱۸.۵ → کمبود وزن
- BMI بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ → وزن طبیعی
- BMI بالاتر از ۲۵ → اضافه وزن یا چاقی
بنابراین، افرادی که BMI آن ها کمتر از ۱۸.۵ است، در دسته افراد دچار کمبود وزن قرار می گیرند.
دلایل کمبود وزن
کمبود وزن می تواند دلایل مختلف جسمی، روانی یا رفتاری داشته باشد. در ادامه مهم ترین عوامل مؤثر در لاغری شدید را بررسی می کنیم.
۱. بیماری های زمینه ای
برخی بیماری ها باعث کاهش وزن ناخواسته می شوند، از جمله:
- پرکاری تیروئید
- سرطان
- دیابت
- ایدز
در این شرایط، کمبود وزن یکی از پیامدهای بیماری است و اغلب با ضعف سیستم ایمنی همراه می شود. البته در برخی موارد مانند پرکاری تیروئید، با کنترل بیماری می توان وزن را به حالت طبیعی بازگرداند.
۲. مشکلات روانی
افسردگی، اضطراب شدید و استرس مزمن از دلایل مهم کمبود وزن هستند. این اختلالات معمولاً باعث بی اشتهایی، تهوع و کاهش میل به غذا می شوند. در چنین شرایطی، مراجعه به روان درمانگر یا روان پزشک نقش مهمی در پیشگیری از عوارض کمبود وزن دارد.
۳. مصرف دارو و سبک زندگی
- مصرف برخی داروها که اشتها را کاهش می دهند
- ورزش بیش از حد بدون دریافت کالری کافی
- رژیم های غذایی سخت و غیراصولی
- مشکلات گوارشی مانند سلیاک، کمبود آنزیم های گوارشی یا فیبروز کیستیک
همگی می توانند به مرور زمان منجر به کمبود وزن شدید شوند.
کمبود وزن باعث چه بیماری هایی می شود؟
برخلاف تصور رایج، کمبود وزن می تواند زمینه ساز بسیاری از بیماری های جدی باشد.
۱. افزایش خطر شکستگی استخوان ها
یکی از مهم ترین عوارض کمبود وزن، کاهش تراکم استخوان است. در خانم های لاغر، به ویژه در سنین میانسالی، احتمال شکستگی استخوان لگن به طور قابل توجهی افزایش می یابد. دلیل اصلی این موضوع، کاهش چربی بدن و در نتیجه کاهش تولید هورمون استروژن است.
۲. آرتروز و بیماری های قلبی
افراد مبتلا به آرتروز که دچار کمبود وزن هستند، سه برابر بیشتر در معرض مرگ ناشی از بیماری های قلبی قرار دارند، به خصوص در سنین میانسالی.
۳. سقط جنین و عوارض بارداری
BMI پایین پیش از بارداری، خطر سقط جنین را تا ۷۲ درصد در سه ماهه اول افزایش می دهد. کمبود وزن باعث کاهش استروژن می شود که برای حفظ بارداری ضروری است. همچنین تهوع شدید، سوءتغذیه و کم آبی از دیگر عوارض کمبود وزن در دوران بارداری هستند.
۴. افسردگی و اختلالات روانی
مطالعات نشان داده اند افراد دارای کمبود وزن، ۱۲ درصد بیشتر در معرض افکار خودکشی قرار دارند. کاهش سطح سروتونین در مغز یکی از دلایل بروز افسردگی در این افراد است.
۵. بیماری های ریوی
در خانم های مسن، کمبود وزن می تواند خطر ابتلا به بیماری های مزمن ریوی مانند آسم و برونشیت را افزایش دهد. ضعف سیستم ایمنی ناشی از کمبود استروژن نقش مهمی در این موضوع دارد.
۶. ناباروری در مردان
یکی از عوارض جدی کمبود وزن در آقایان، کاهش تعداد اسپرم و ناباروری است. تحقیقات نشان می دهد مردان بسیار لاغر، تنها یک سوم افراد با وزن طبیعی اسپرم تولید می کنند.
درمان کمبود وزن
همان طور که پیشگیری از چاقی اهمیت دارد، درمان کمبود وزن نیز ضروری است. در افراد لاغر، به دلیل کمبود چربی بدن، جذب ویتامین های محلول در چربی مانند A، D، E و K با اختلال مواجه می شود که این مسئله به ویژه برای کودکان و نوجوانان خطرناک است.
افزایش وزن سالم نیازمند:
- رژیم غذایی اصولی
- دریافت کالری کافی و مغذی
- ورزش مناسب برای افزایش توده عضلانی
- پرهیز از رژیم های غیراصولی و پرچرب ناسالم
به گفته دکتر مقداد صداقت، افزایش وزن سالم معمولاً زمان برتر از کاهش وزن است و باید با برنامه ریزی دقیق انجام شود تا سلامت فرد به خطر نیفتد.
در گوارش آنلاین، برنامه های افزایش وزن به گونه ای طراحی شده اند که علاوه بر جبران کمبود ویتامین ها و مواد معدنی، به افزایش توده عضلانی و بهبود سلامت عمومی بدن کمک کنند.
جمع بندی
کمبود وزن تنها یک ویژگی ظاهری نیست، بلکه می تواند نشانه ای از اختلالات جدی در بدن باشد. آگاهی از عوارض کمبود وزن و اقدام به موقع برای درمان آن، نقش مهمی در حفظ سلامت جسم و روان دارد. اگر دچار لاغری شدید هستید، حتماً با متخصص تغذیه یا پزشک مشورت کنید.